27 Ağustos 2012 Pazartesi

SCORM 2004’ün Bölümlerine Genel Bir Bakış

Genel olarak SCORM’dan, ortaya çıkış sürecinden ve sürümlerinden bahsettiğimiz önceki yazımızda SCORM’un bölümlerine değinmiştik. Bu yazımızda bu bölümleri biraz daha detaylandıracağız.
SCORM’un bölümlerine geçmeden önce, yazı içerisinde ve SCORM ile ilgili dokümanlarda sıklıkla karşılaşacağınız bir kavramdan bahsetmekte fayda var: Eğitim Yönetim Sistemleri (Learning Management Systems – LMS). SCORM Eğitim Yönetim Sistemlerini nasıl tanımlar?
Eğitim Yönetim Sistemleri, eğitsel içerik paketlerinin ve yazılımlarının yönetimi için geliştirilmiş basit yapılar için kullanıldığı gibi; bir kurumun diğer yönetim sistemleri ile entegre çalışan oldukça karmaşık yapılar için de kullanılmaktadır.
SCORM’a göre LMS, kullanıcılara eğitim içeriklerini ulaştırma ve yönetme kabiliyetine sahip web tabanlı ortamlar olarak tanımlanmaktadır. LMS, kullanıcının neye ne zaman ulaşacağını bilir ve kullanıcı eğitim içeriğinde dolaşırken neler yaptığını ve performansını izler.
Pek çok LMS, kullanıcıların online derslere ulaşmalarına izin verir, bu dersleri izler, online dersler haricinde kullanıcılara ekstra kaynaklar ve özellikler sunar. SCORM spesifikasyonları bu özelliklerle ilgilenmez ve SCORM uyumluluk yalnız başına bir LMS’e herhangi bir avantaj sağlamaz. SCORM uyumlu bir LMS, bu özelliğini ancak, SCORM uyumlu bir içeriği sunarken ve izlerken gösterir.
Scorm’un Bölümleri
SCORM kitaplığında, web tabanlı öğrenme ortamları için tanımlanan esaslar üç farklı bölümde ele alınmıştır:
  • İçerik Kümesi Modeli (Content Aggregation Model - CAM)
  • Çalışma Ortamı (Run-Time Environment - RTE)
  • Sıralama ve Dolaşım (Sequencing and Navigation – SN)
İçerik Kümesi Modeli (Content Aggregation Model - CAM)
SCORM Content Aggregation Model (CAM), kullanıcılara sunulan bir e-öğrenme içeriği kaynaklarının nasıl kümelenmesi gerektiğini belirten sınıflandırma biçimlerini tanımlayan bölümdür.
CAM şunları içerir:
1. İçerik Modeli:
  • Varlıklar (Assets)
  • Paylaşılabilir İçerik Nesneleri (Shared Content Objects – SCOs)
  • İçerik Organizasyonu (Content Organization)
2. İçerik Paketi
3. Üst-Veri (Meta-data)
SCORM’a göre, bir öğrenme kaynağında en temel form, varlıklardır (assets). Varlıklar, dijital olarak sunulan her türlü medya bileşenini, örneğin grafik, flash dosyası, html dosyası, XML dosyası, ses ya da video dosyası gibi kullanıcıya sunulmak üzere hazırlanmış, web’te sunulacak her türlü nesneye verilen genel bir addır. Birden fazla varlık birleşerek farklı bir varlığa dönüşebileceği gibi, bir varlık kendi başına bir öğrenme deneyiminin küçük bir birimi de olabilir.
Paylaşılabilir içerik nesneleri (SCOs) LMS tarafından çalıştırılan, izlenen ve bir ya da birden fazla varlık ile oluşturulan yapılara verilen addır. Paylaşılabilir içerik nesneleri, LMS ile standartlar çerçevesinde iletişime geçen en küçük yapıdır. Tasarım ya da geliştirme aşamasında, LMS tarafından izlenmesi gerektiği düşünülen parçalar SCO olarak tasarlanabilir.
SCORM SCO’nun boyutu, büyüklüğü ve kapsamı hakkında herhangi bir kısıtlama getirmemiştir. Yani, bir öğrenme hedefini karşılayabilmesi için SCO’nun ne kadar bilgi içermesi gerektiğine içerik geliştiricileri özgürce karar verebilirler.
SCORM uyumlu bir LMS, kim tarafından üretildiğine bakmaksızın bir SCO’yu çalıştırabilir ve izleyebilir; ne zaman başlayacağını ve ne zaman sonlanacağını bilir.
İçerik organizasyonu ise SCO’ların ve varlıkların bir araya getirilmesi ile oluşturulmuş yapılara verilen isimdir; yapılandırılmış bir e-öğrenme içeriğinin nasıl akacağını gösteren harita gibidir. İçerik organizasyonu, bir dersin bir bölümünü, bir dersi ya da komple bir eğitim paketini tanımlayabilir. Ama, bir dersi tanımlayacak şekilde içerik organizasyonlarının geliştirilmesi yaygın olarak kullanılmaktadır.
İçerik Paketi; SCORM uyumlu bir içeriğin SCORM uyumlu bir LMS üzerinde çalışabilmesi için gerekli olan bütün dosyaları içerir. İçerik paketi içerisinde, “manifest” dosyası ve öğrenme kaynağını oluşturan bütün fiziksel dosyaların bulunması gerekir. Manifest dosyası, IMS Manifest olarak da bilinen, içerik organizasyonunu ve içerik paketi içerisindeki kaynaklarla ilgili tanımlayıcı bilgileri içeren bir XML dosyasıdır.
SCORM içerik modeli elemanlarının, arandığında kolayca ulaşılabilmesi ve dolayısıyla yeniden kullanılabilmesi, sınıflandırılabilmesi için bir takım tanımlamalara ihtiyaçları vardır. Bunu karşılamak adına IEEE LTSC tarafından geliştirilen öğrenme nesneleri metadata (LOM) standartları, SCORM’da içerik modelinin her seviyesine uyarlanabilmektedir.
İçerik kütüphanelerinde arama ve bulma konusunda çalışmalar, CORDRA (Content Object Repository Discovery and Registration/Resolution Architecture) projesi başlığı altında sürdürülmektedir. Dijital içerik kütüphaneleri arasında bir köprü kurma fikri ile tasarlanmaya başlanmış olan CORDRA; tanımlama ve belirtme için kullanılacak uygun teknolojileri ve var olan birlikte çalışılabilirlik standartlarını bir referans modeli çatısı altında toparlamayı hedeflemektedir. CORDRA ile ilgili detaylı bilgi için proje web sitesi; http://cordra.net.
Metadata’ları her bir içerik nesnesi için kimlik belgesi gibi düşünebilirsiniz. Metadata’lar, bir varlığın öğrenme içeriği içerisinde nerede ve nasıl kullanıldığına/kullanılacağına bakmaksızın, tanımlayıcı bilgileri taşır. Bu da, varlığın, yeniden kullanılabilir, aranınca kolay ulaşılabilir olmasını sağlayacak; içerik geliştiricilerinin işini ciddi boyutta kolaylaştıracak bir yöntemdir. Metadata’lar, varlıklar gibi paylaşılabilir içerik nesneleri için de tanımlayıcı bilgileri taşıyan dosyalardır. Benzer şekilde içerik organizasyonu- aktiviteler ve içerik kümeleri de metadata’lara sahip olabilir.
SCORM, metadata dosyalarında kullanılan etiket (tag) türlerine bir kısıtlama getirmemiştir. Geliştiriciler kendilerine özgü bir etiket sistematiği geliştirebilirler. Yalnız, hazırlanan içeriğin farklı geliştiricilerin içerikleri ile birlikte çalışabilir olması düşünülüyorsa SCORM’a özgü geliştirilmiş etiket standartlarının kullanılması tavsiye edilmektedir.
Çalışma Ortamı (Run-Time Environment - RTE) 
SCORM’un diğer bir bölümü olan Çalışma Ortamı, LMS’in paylaşılabilir bir içerik nesnesini nasıl çalıştıracağını ve çalıştırırken nasıl iletişim kuracağını tanımlar.
LMS’in bir içerik nesnesi içerisinde gezinirken kullanıcının neler yaptığını izleyebilmesi için, içerik nesnesinin LMS’e bir dizi rapor göndermesi gerekir; “kullanıcı neleri izledi?”, “ne kadarını tamamladı?” gibi. Bazı durumlarda ise LMS’in içerik nesnesine bir takım bilgileri iletmesi gerekir; “kullanıcı adı ne?”, “içeriği daha önce almış mıydı?”, “başarı oranı neydi?” gibi. Yani, içerik nesnesi ile LMS arasında çift yönlü bir iletişim söz konusudur. Bu iletişim SCORM API (Application Programming Interface) ile sağlanır.
API, LMS ile içerik arasında taşıyıcı işlevi görür. Java ya da Javascript teknolojileri kullanılarak hazırlanan SCORM API’ler, iletişimi sağlarken kullanacakları bir dizi fonksiyon içerirler. Bu fonksiyonlara ve tanımlarına SCORM RTE kitabından ulaşabilirsiniz.
Sıralama ve Dolaşım (Sequencing and Navigation – SN)
Sıralama ve Dolaşım bölümü, SCORM’a son sürümü ile eklenmiş bir bölümdür. Bu bölümdeki standartlar, IMS’in sıralama spesifikasyonları üzerine inşa edilmiştir.
SCORM Sıralama ve Dolaşım kitabı içerisinde tanımlanan en temel kavram “aktivite ağacı” (Activity Tree) kavramıdır. İçerik Kümesi Modelinde, içerik organizasyonlarının nasıl oluşturulduğundan bahsetmiştik. İçerik organizasyonları aslında aktivite ağaçlarının temelini oluştururlar. İçerik organizasyonu içerisinde belirtilen her bir öge, öğrenme aktivitesine karşılık gelmektedir. Sıralama kuralları, bu öğrenme aktivitelerinin LMS tarafından hangi sıra ile çalıştırılacağını, kullanıcının içeriği izleyip izlememesine göre sıralamada ne tür değişiklikler yapılacağını tanımlar.
Sıralama kurallarına göre, daha önceden deneyim edilmiş bir içerik, kullanıcının tamamlama yüzdesi ya da başarı oranına göre farklı porsiyonlarda sunulabilir. Diğer bir deyişle, SCORM Sıralama ve Dolaşım Standartları, kullanıcının içerikle ilgili deneyimlerinden yola çıkarak, içerik sunumunun kişiselleştirilebilmesine olanak sağlar.
Sıralama ve Dolaşım ile ilgili kavram ve standartlarla ilgili teknik açıklamalara SCORM SN kitabından ulaşabilirsiniz.
Kaynak: ADL (Advanced Distributed Learning), Paylaşılabilir İçerik Nesnesi Referans Modeli (SCORM) 2004, www.adlnet.org.
Zehra Doruk
Proje Yöneticisi

Hiç yorum yok: